از مرز دانش تا ثروتآفرینی؛ گفتگوی تفصیلی با دکتر آرش قاضیتبار پیرامون بومیسازی فناوری باتریهای پیشرفته و چالشهای تجاریسازی در کشور
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه رنگ، نهمین نشست از سلسله نشستهای تخصصی «انتقال تجربه؛ از اختراع تا تجاریسازی» با محوریت تبیین نقش کلیدی مالکیت فکری در توسعه نوآوری و فناوری، در تاریخ ۲۲ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ توسط کانون مدیریت دارایی و به میزبانی پژوهشگاه رنگ برگزار شد. در حاشیه این رویداد علمی و کاربردی، کانون مدیریت داراییهای فکری (کانون پتنت) گفتگویی تفصیلی و صمیمانه با آقای دکتر آرش قاضیتبار، عضو محترم هیئت علمی گروه رنگدانههای معدنی و مدیر تجاریسازی پژوهشگاه رنگ انجام داده است. این گفتگو به کالبدشکافی مسیر پرپیچخم تبدیل ایده به محصول صنعتی، چالشهای تعامل با بخش خصوصی و نقش ساختارهای دانشگاهی در حمایت از نخبگان پرداخته است.
پشتوانه علمی و آغاز یک دغدغه صنعتی
دکتر آرش قاضیتبار که مقطع کارشناسی را در دانشکده فنی دانشگاه تهران و مقاطع کارشناسی ارشید، دکتری و پسادکتری خود را در دانشگاه صنعتی امیرکبیر در رشته مهندسی مواد گذرانده است، در این مصاحبه با اشاره به پیشینه تحصیلی خود تأکید کرد که از ابتدای ورود به عرصه پژوهش، دغدغه اثربخشی ملموس دستاوردهای علمی بر جامعه و صنعت را داشته است. وی با تمرکز بر روی ماده پیشرفته «گرافن سهبعدی» ــ که از آن به عنوان یکی از مواد تحولآفرین در قرن حاضر یاد میشود ــ تحقیقات خود را آغاز کرد. هدف اصلی این پژوهشها، کاربردیسازی این ماده نوظهور در ارتقای صنایع راهبردی کشور، به ویژه صنایع ذخیرهسازی انرژی بود.
چرا باتریهای پیشرفته اسید-سرب؟
مدیر تجاریسازی پژوهشگاه رنگ در پاسخ به چالشهای زنجیره تأمین انرژی در کشور، به تبیین دلیل انتخاب باتریهای پیشرفته اسید-سرب پرداخت. وی تشریح کرد: «امروزه در دنیا بحث باتریهای لیتیوم-یون بسیار داغ است، اما برای زیرساختهای حیاتی کشور نظیر نیروگاههای خورشیدی و بادی، دیتاسنترها، سیستمهای پشتیبان و حتی صنایع خودرویی، باتریهای پیشرفته اسید-سرب به دلیل ایمنی بسیار بالاتر، قیمت تمامشده اقتصادی و در دسترس بودن زنجیره بازیافت در داخل کشور، یک گزینه راهبردی و غیرقابل جایگزین به شمار میروند.» وی افزود که تیم پژوهشی آنها موفق شده است با تلفیق دانش پوششها و مواد معدنی، این نسل از باتریها را به سطح جدیدی از کارایی برساند.
هنر همزبانی با صنعت و جلب اعتماد بخش خصوصی
یکی از جذابترین بخشهای این گفتگو، تشریح مدل تعامل این عضو هیئت علمی با بخش صنعتی بود. دکتر قاضیتبار کلید موفقیت در جلب اعتماد بخش خصوصی را «درک زبان صنعت» دانست. وی خاطرنشان کرد که لازمهی شکلگیری تعامل موثر میان بخش پژوهش و صنعت، دستیابی به یک فهم متقابل است. اینکه هر یک از طرفین باید با ملاحظهی دغدغههای طرف مقابل، برنامه ریزی و اقدام کند. به عنوان مثال، صنایع بزرگ معمولاً در برابر تغییرات بنیادین در خطوط تولید خود مقاومت میکنند؛ بنابراین، هنر تیم پژوهشی این بود که فرمولاسیون و ماده افزودنی نانویی (گرافن سهبعدی) را به گونهای طراحی و بومیسازی کردند که بدون نیاز به تغییر در ماشینآلات یا دستاندازی در فرآیندهای سنتی کارخانه، به راحتی در خط تولید تزریق شود. این رویکرد هوشمندانه، راه را برای همکاری استراتژیک چهارساله با شرکت دانشبنیان «پلاتین ایران» هموار کرد.
کلکسیون افتخارات ملی و دستاوردهای ملموس
این پروژه مشترک دانشگاه و صنعت، دستاوردهای خیرهکنندهای را در سطح ملی به همراه داشته است. افزایش چشمگیر طول عمر و راندمان باتریهای تولیدی، باعث شد تا این طرح در سال ۱۴۰۳ جایزه نوآوری برتر سال نانوی کشور را در نمایشگاه بینالمللی ایراننانو از آن خود کند. موفقیتهای این تیم به اینجا ختم نشد؛ در سال ۱۴۰۴ و در جریان برگزاری نمایشگاه محصولات راهبردی «فر ایران»، این طرح به عنوان طرح برگزیده معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری انتخاب و مورد تقدیر قرار گرفت که نشانی از اهمیت پدافندی و اقتصادی این دستاورد دارد.
جایگاه مالکیت فکری و تجارب ثبت پتنت بینالمللی
دکتر قاضیتبار با تقدیر از حمایتهای کانون پتنت، نقش مالکیت فکری را در تجاریسازی حیاتی توصیف کرد. وی با مرور تجارب قبلی خود از جمله پروژههای موفق «استخراج عناصر باارزش از لجن آندی مس» و «بازیافت لجن رنگ خودرو»، تایید کرد که ثبت اختراع بینالمللی (US Patent) سنگ بنای ورود به بازارهای بزرگ است. به باور وی، پتنت دو کارکرد اساسی دارد: اول اینکه به عنوان یک تاییدیه سختگیرانه علمی، صنایع داخلی و خارجی را از صحت و قدرت فناوری مطمئن میسازد، و دوم اینکه دغدغه همیشگی نخبگان یعنی «افشای فرمولاسیون پیش از فروش فناوری» را کاملاً مرتفع میکند.
پژوهشگاه رنگ؛ بستری برای نوآوریهای چندرشتهای
مدیر تجاریسازی پژوهشگاه در پاسخ به این سوال که ارتباط باتری با حوزه رنگ چیست، گفت: «پژوهشگاه رنگ در این سالها با سعه صدر فضا را برای کارهای چندرشتهای باز کرده است. فرآیند پایداری ساختار این باتریها کاملاً با علوم پوششدهی و رنگدانههای معدنی گره خورده بود و پژوهشگاه رنگ نیز به عنوان یکی از صاحبان امتیاز در پتنت این کار شریک و سهیم است.» وی همچنین از زحمات شبانهروزی اعضای تیم خود، آقایان مهندس اسفندیاری و مهندس اصغری که سالها در شرایط سخت کارگاهی و خوابگاهی برای به ثمر رسیدن این ایده تلاش کردند، صمیمانه قدردانی کرد.
تأسیس استارتاپ دانشگاهی؛ پایانی خوش برای نخبگان جوان
دکتر قاضیتبار در پایان این گفتگو، از برداشتن گام نهایی در زنجیره ارزش خبر داد؛ تأسیس و ثبت یک شرکت استارتاپی مشترک در پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر که اکنون با عبور از مرحله پیشرشد، در مرحله رشد قرار دارد. این شرکت با مشارکت سه جانبه پژوهشگاه رنگ، پارک فناوری و شرکت پلاتین ایران پایهگذاری شده است. ویژگی بارز این استارتاپ، سهامدار شدن خودِ دانشجویان و پژوهشگران جوانی است که در پروژه نقش داشتهاند؛ مدلی موفق که میتواند الگوئی عینی برای اشتغالزایی نخبگان و جلوگیری از مهاجرت ژنهای علمی کشور باشد.
لینک مصاحبه در آپارات : https://aparat.com/v/hbmd808